Ngữ văn THPTTác giả - Tác phẩm

Bài thơ “Bầm ơi”: Hoàn cảnh sáng tác, nội dung và ý nghĩa

640

Tố Hữu là một nhà thơ nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại. Bài thơ Bầm ơi là một trong những sáng tác tiêu biểu của thi nhân. Bầm ơi không chỉ là bức tranh sống động về tình cảm thiêng liêng của người mẹ dành cho con, mà còn là biểu tượng của tình cảm sâu sắc giữa quân và dân ta trong những thời điểm khó khăn của lịch sử. Hãy cùng VanHoc.net tìm hiểu chi tiết hơn về hoàn cảnh sáng tác, nội dung và ý nghĩa của bài thơ Bầm ơi nhé!

=>> Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ – Tố Hữu

=>> Cảm nhận bài thơ Khi con tu hú của Tố Hữu

Bài thơ “Bầm ơi”: Hoàn cảnh sáng tác, nội dung & ý nghĩa

1. Hoàn cảnh sáng tác bài thơ Bầm ơi

Bài thơ Bầm ơi trích trong tập thơ “Việt Bắc” (1948 – 1954) và từ đó, nó đã trở thành một phần quan trọng của hành trình văn hóa của nhà thơ Tố Hữu. Khi rời bỏ quê hương Việt Bắc và chuyển đến Hà Nội để tham gia các hoạt động văn nghệ, Tố Hữu và đồng đội luôn gìn giữ ký ức sâu sắc về mảnh đất Gia Điền.

Năm 1981, trong một cuộc gặp gỡ tại Hà Nội, anh đại tá, con trai của bà bủ Gái – người được Tố Hữu động viên qua bài thơ Bầm ơi, đến thăm nhà thơ. Anh đại tá chia sẻ lòng biết ơn với nhà thơ vì đã tạo ra tác phẩm động viên, an ủi cho mẹ anh khi anh xa quê nhà.

Nhân dịp này, nhà thơ Tố Hữu đã tặng anh đại tá 3m lụa để làm quà, được chính Bác Hồ tặng cho con gái đầu lòng của ông khi cháu mới chào đời. Bốn năm sau, anh đại tá trở lại với tin buồn: mẹ anh đã qua đời. Trước khi ra đi, bà bủ Gái đã dặn dò gia đình phải mặc cho bà chiếc áo lụa quý giá đó để đảm bảo sự yên tâm khi bước sang thế giới bên kia.

2. Nội dung bài thơ Bầm ơi

Ai về thăm mẹ quê ta

Chiều nay có đứa con xa nhớ thầm…

 

Bầm ơi có rét không bầm?

Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn

Bầm ra ruộng cấy bầm run

Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non

Mạ non bầm cấy mấy đon

Ruột gan bầm lại thương con mấy lần.

Mưa phùn ướt áo tứ thân

Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu!

 

Bầm ơi, sớm sớm chiều chiều

Thương con, bầm chớ lo nhiều bầm nghe!

Con đi trăm núi ngàn khe

Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm

Con đi đánh giặc mười năm

Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi.

 

Con ra tiền tuyến xa xôi

Yêu bầm yêu nước, cả đôi mẹ hiền.

Nhớ thương con, bầm yên tâm nhé

Bầm của con, mẹ Vệ quốc quân.

Con đi xa cũng như gần

Anh em đồng chí quây quần là con

Bầm yêu con, yêu luôn đồng chí

Bầm quý con, bầm quý anh em.

 

Bầm ơi, liền khúc ruột mềm

Có con có mẹ, còn thêm đồng bào

Con đi mỗi bước gian lao

Xa bầm nhưng lại có bao nhiêu bầm!

Bao bà cụ từ tâm như mẹ

Yêu quý con như đẻ con ra

Cho con nào áo nào quà

Cho củi con sưởi, cho nhà con ngơi.

 

Con đi, con lớn lên rồi

Chỉ thương bầm ở nhà ngồi nhớ con!

Nhớ con, bầm nhé đừng buồn

Giặc tan, con lại sớm hôm cùng bầm.

 

Mẹ già tóc bạc hoa râm

Chiều nay chắc cũng nghe thầm tiếng con…

Hình ảnh người mẹ tảo tần làm việc

Mặc dù đã rời xa quê hương đầy nghĩa tình, trong tâm hồn của Tố Hữu vẫn luôn hiện hữu hình ảnh người mẹ già, tảo tần. Do đó, ông đã đặt ra một câu hỏi chẳng cần lời giải đáp, nhưng chứa đựng nhiều cảm xúc: “Ai về thăm mẹ quê ta/ Chiều nay có đứa con xa nhớ thầm…”. Có thể ông không phải là người duy nhất cảm nhận niềm nhớ ấy, mà là nghệ sĩ nào cũng sẽ chấp nhận, chỉ là cảm xúc không thể lên lời, chỉ là nỗi nhớ lặng lẽ tồn tại trong tâm hồn.

Bài thơ “Bầm ơi” của Tố Hữu, khi được phân tích, truyền đạt cảm giác như đang đọc một bài ca dao, một bản hát ru con hơn là một tác phẩm thơ. Nhịp điệu của thơ lục bát không chỉ da diết mà còn mang đến sự thân thuộc và gần gũi:

Đoạn đầu thơ mở đầu bằng một câu hỏi, đong đầy cảm xúc thương xót. Tiếng kêu “bầm ơi” không chỉ là âm thanh của sự đau lòng mà còn là biểu hiện của tình yêu thương. Hình ảnh bầm run run, lội dưới bùn trong cơn mưa phùn và gió núi, không chỉ chân thực mà còn sống động và gợi lên tình cảm thương xót. Với tuổi tác của bầm, đúng lẽ ra đây là thời kỳ được con cái chăm sóc và phụng dưỡng.

Tuy nhiên, bầm hiện tại đang đối mặt với công việc lao động nặng nhọc, không chỉ vì tình cảm thương con mà còn vì gánh nặng của chiến tranh. Mặc dù cơ thể bầm đầy những vết thâm tím, chân tay lạnh buốt, ruột gan bầm co ro vì gió lạnh, nhưng tâm hồn bầm vẫn không sợ hãi, không chùn bước, mà tiếp tục nỗ lực lao động. Ngay cả khi không thể chứng kiến trực tiếp cảnh bầm làm việc, chỉ cần nghĩ đến, tưởng tượng, ta có thể hình dung được những vết thương trên cơ thể bầm, như những hạt mưa ướt thấm đẫm áo bầm.

Đây thực sự là một tình cảnh đầy trớ trêu và éo le. Sự thương yêu của bầm không chỉ dành cho con cái mà còn lan tỏa đến mẹ, những người phụ nữ ở độ tuổi 7,8 và 9,10. Hình ảnh tảo tần lao động của bầm không chỉ là biểu tượng của cụ bà mà còn là biểu tượng của vẻ đẹp trong hy sinh và sự kiên trì của phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là những người mẹ và vợ, trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra.

Hình ảnh người mẹ tảo tần làm việc

Những người mẹ vệ quốc quân

Thương bầm, khát khao hạnh phúc cho người bầm nảy mầm trong trái tim, nhưng vì bóng chiến tranh âm ỉ, con buộc phải rời xa. Dù vậy, những người con, như nhà thơ và tất cả những ai có mẹ, có bầm, họ đều mong rằng những bà mẹ ấy hãy an tâm, “Thương con bầm chớ lo nhiều bầm nghe”.

Đó là lời dặn dò chân thành mà người con gửi gắm cho mẹ. Vì con biết, cho dù con trưởng thành, vượt qua bao gian khó, “đi đánh giặc mười năm”, thì với mẹ, con mãi là đứa trẻ. Con hiểu rằng, bất kể con có thế nào, có bao nhiêu tuổi, với mẹ, con vẫn như một đóa hoa tươi mới. Bầm vẫn đau lòng khi nhớ về con, vẫn dành cuộc đời để thương nhớ và lo lắng.

Để bầm yên tâm hơn, nhà thơ khẳng định rằng dù “con ra tiền tuyến xa xôi”, với những khó khăn và gian lao, con vẫn có đồng đội, đồng chí bên cạnh. Hơn nữa, còn có những người mẹ vô cùng yêu nước như bầm, họ như “Bao bà cụ từ tâm như mẹ/ Yêu quý con như đẻ con ra/ Cho con nào áo nào quà/ Cho củi con sưởi, cho nhà con ngơi”.

Trong việc phân tích bài thơ “Bầm ơi” của Tố Hữu, độc giả sẽ càng cảm nhận sâu sắc tình cảm đoàn kết giữa quân và dân trong thời chiến. Những nơi mà quân đội đi qua luôn được dân chúng tiếp đón nồng hậu, trân trọng như con cái thứ hai của họ. Điều này tạo nên một sức mạnh lớn, là nền tảng cho những chiến thắng lịch sử của dân tộc.

Đoạn thơ không chỉ sử dụng thể lục bát mà còn xen kẽ những câu thơ 7 chữ, nhấn mạnh tình yêu thương mà những người mẹ vệ quốc dành cho chiến sĩ. Mặc dù họ không sinh ra những chiến sĩ ấy, nhưng lòng mẹ vẫn chảy đều như nước, vẫn hiến dâng tình thương như mẹ ruột.

Lời hẹn ước của con

Những chiến sĩ bước ra điều tra chiến trường thường không có khả năng đặt ra hẹn ngày trở về, vì họ đối mặt với những nguy hiểm không lường trước. Điều đó khiến cho lời hứa “bao giờ hết giặc, con sẽ trở về” trở nên mơ hồ và không thể dự đoán.

Tác giả Tố Hữu, giống như những người lính khác, không thể chắc chắn đặt ra bao nhiêu năm, bao nhiêu tháng con sẽ trở về. Thay vào đó, ông chỉ có thể gửi đến những tâm tư, hy vọng rằng những lời này sẽ an ủi trái tim của những người mẹ đang lo lắng. Ông quả quyết khẳng định rằng, sẽ có một ngày “giặc tan”.

Những người con xa xứ, họ trải qua những cảnh mưa bom bão đạn, không khó hiểu khi họ trở nên trưởng thành và lớn lên hơn. Có lúc, họ có thể quên mất cảm giác mẹ. Tuy nhiên, với bầm ở nhà, việc nhìn quanh chỉ khiến nỗi nhớ con trở nên càng sâu đậm. Nỗi nhớ này làm cho trái tim của những người ở lại đau đớn và u buồn. Để giúp bầm đỡ nỗi buồn, nhà thơ hướng dẫn rằng họ nên lắng nghe tiếng thì thầm của trái tim mình đang ở nơi xa xôi.

Phân tích bài thơ “Bầm ơi” của Tố Hữu, làm cho chúng ta hiểu rõ hơn về trái tim đầy tình yêu và đau thương của tác giả. Chỉ có sự nhạy cảm và sâu sắc, nhà thơ mới có thể thể hiện những cảm xúc sâu sắc và xúc động như vậy trong những dòng thơ của mình.

Lời hẹn ước của con

3. Vẻ đẹp nghệ thuật bài thơ Bầm ơi

Vẻ đẹp nghệ thuật của bài thơ Bầm ơi là một tuyệt tác được tạo nên bởi sự kết hợp tinh tế giữa thể thơ lục bát và sức mạnh biểu cảm. Thể thơ lục bát, mặc dù giữ lại vẻ mộc mạc, nhưng lại tràn ngập sức sống và tinh tế trong cách diễn đạt. Hình ảnh được tạo ra trong bài thơ gần gũi và quen thuộc, như những hình ảnh quê hương, những góc phố nhỏ, những dòng sông êm đềm.

Cách gọi “Bầm ơi!” không chỉ là một dạng ngôn ngữ đơn thuần mà còn chứa đựng sự gắn bó, tình cảm, và đặc biệt là sự trân trọng. Từ ngữ địa phương này không chỉ là một cách gọi tên, mà nó còn là biểu tượng của một tình cảm sâu sắc, một kết nối vững chắc giữa người nói và người nghe. Sự ấm áp và ngọt ngào của cách gọi này làm tăng thêm giá trị và ý nghĩa cho bức tranh tình yêu quê hương, tình yêu gia đình trong thơ của Tố Hữu.

4. Ý nghĩa bài thơ Bầm ơi

Bài thơ Bầm ơi của Tố Hữu là cửa sổ mở ra cho chúng ta nhìn thấy sự ấm áp và đoàn kết trong thời chiến tranh. Ở mọi nơi mà quân đội đi qua, họ nhận được sự đón tiếp nồng hậu từ người dân, thể hiện tình cảm ấm áp và lòng trân trọng đối với những người lính xa quê hương. Bài thơ vinh danh tinh thần đoàn kết này và tin rằng nó là nguồn động viên quan trọng cho những chiến thắng hùng vĩ.

Tình cảm giữa mẹ và con, trải qua thời gian và biến cố lịch sử, vẫn luôn là điểm sáng thiêng liêng. Đây là một trải nghiệm tình thân được ca ngợi trong văn chương và âm nhạc, không bị chiến tranh hay hòa bình làm mờ nhòe. Hình ảnh người mẹ trong thời chiến đặc biệt cao quý, không chỉ là hậu phương vững chắc mà còn là nguồn động viên lớn lao cho chiến sĩ. Bài thơ Bầm ơi của Tố Hữu chính là bức tranh tuyệt vời tôn vinh vẻ đẹp của tình cảm mẹ con, với nhịp thơ nhẹ nhàng, làm trái tim chúng ta rộn ràng tiếng ru dịu dàng.

Vậy là VanHoc.net đã chia sẻ đến bạn tất cả các thông tin về hoàn cảnh sáng tác, nội dung  và ý nghĩa bài thơ Bầm ơi của tác giả Tố Hữu. Mong rằng những bài viết sau của VanHoc.net sẽ nhận được sự quan tâm từ bạn nhé!

0 ( 0 bình chọn )

VanHoc.Net – Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam và Thế Giới

https://vanhoc.net
VanHoc.Net - Chuyên trang Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam và Thế giới,...với nhiều thông tin bổ ích, hay & hấp dẫn!

Bài viết liên quan

Bài viết mới

Xem thêm