Học Ngữ VănNgữ văn THPT

Phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

272

Phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi không chỉ là một bài tập về viết văn, mà còn là chìa khóa quan trọng để hiểu sâu về tác phẩm này. Qua đó, bạn còn được chiêm nghiệm sâu sắc về vẻ đẹp tinh tế của bức tranh cảnh hè tự nhiên và sống động.

Điều này giúp hiểu rõ hơn về tâm hồn sâu lắng của Nguyễn Trãi, người có tình yêu thiên nhiên sâu đậm và lòng trung hiếu cao quý. Hãy cùng VanHoc.net tham khảo ngay bài phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi nhé!

Phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

1. Giới thiệu về tác giả, tác phẩm

Giới thiệu về tác giả Nguyễn Trãi

Nguyễn Trãi (1380-1442) là nhà thơ yêu thiên nhiên, con người và cuộc sống, là anh hùng với lý tưởng nhân nghĩa, yêu nước và thương dân. Ông để lại di sản văn học đồ sộ và đa dạng, viết trong cả chữ Hán và chữ Nôm.

Công trình văn chính luận chủ yếu của ông xuất hiện trong “Quân trung từ mệnh tập”, bao gồm hơn 70 bài thư gửi tướng tá nhà Minh. “Bình Ngô đại cáo” trong tập ký sự lịch sử “Bộ Lam Sơn thực lục” là một tác phẩm nổi tiếng về cuộc kháng chiến chống Minh.

Ông còn viết về địa lí, lịch sử và dân tộc học trong “Dư địa chí”. Sản phẩm thơ chữ Hán và chữ Nôm của ông đều rất phong phú, với hơn 100 bài thơ chữ Hán đặc sắc và khoảng 254 bài thơ chữ Nôm trong tập “Quốc âm thi tập”.

Công trình sáng tác của Nguyễn Trãi đã bị mất mát trong vụ án Lệ Chi viên, nhưng được tập hợp lại vào năm 1467, khi Lê Thánh Tông đã rửa oan cho ông. Tiếng thơ của Nguyễn Trãi chứa đựng lòng yêu nước và lòng thương dân sâu sắc.

Giới thiệu về tác giả Nguyễn Trãi

Chủ nghĩa yêu nước trong thơ ông không chỉ trừu tượng mà còn liên quan chặt chẽ đến nhiệm vụ lịch sử cụ thể. Đó không chỉ là lòng nhân nghĩa, sự căm thù đối với giặc, mà còn là sự chiến đấu không khoan nhượng, lòng tự lực, tự cường và khát khao hòa bình sâu sắc.

Trong thơ Nguyễn Trãi, chủ nghĩa yêu nước kế thừa tinh thần hào khí Đông A, phát triển mạnh mẽ trong tư duy chiến đấu. Thơ của ông  là nguồn cảm hứng đậm chất yêu nước, nguồn động viên rực rỡ cho truyền thống yêu nước trong lịch sử và văn học.

Đồng thời thể hiện lòng khao khát tự do và tình yêu đậm đà đối với thiên nhiên và con người. Nguyễn Trãi là một anh hùng dân tộc Việt Nam trong thời kỳ phong kiến. Ông là nhà chính trị và quân sự xuất sắc, nhà ngoại giao, nghệ sĩ và nhà văn vĩ đại.

Mặc dù gặp nhiều khó khăn và oan trái, Nguyễn Trãi luôn dành tâm trí cho dân tộc và con người. Vào các dịp đặc biệt, Việt Nam và UNESCO đã tôn vinh ông. Nguyễn Trãi là người Việt Nam đầu tiên được ghi vào danh sách danh nhân thế giới.

Giới thiệu về tác phẩm Cảnh ngày hè

“Rồi hóng mát thuở ngày thường

Hoè lục đùn đùn tán rợp giương

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương

Lao xao chợ cá làng ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương

Dẽ có ngu cầm đàn một tiếng

Dân giàu đủ khắp đòi phương”.

“Quốc Âm Thi Tập” là kiệt tác văn học chữ Nôm của Nguyễn Trãi, nổi bật với thể thơ Đường luật được áp dụng một cách tinh tế, giống như cách thể thơ dân tộc được truyền thống. Tác phẩm này là bức tranh sống động về đời sống và văn hoá Việt Nam, chân dung sâu sắc về tâm hồn và con người tác giả.

Bài thơ “Cảnh ngày hè” là tác phẩm thứ 43 trong mục Bảo Kính Cảnh Giới (hay gọi là Gương Báu Răn Mình) của tập thơ Quốc Âm Thi Tập. Nó xuất hiện trong phần vô đề của tập thơ này, được sáng tác trong giai đoạn Nguyễn Trãi trải qua thời kỳ nhàn quan, khi ông không còn được vua tin dùng như trước.

Giới thiệu về tác phẩm Cảnh ngày hè

2. Phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

6 câu thơ đầu: Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ngày hè

Trong những ngày sống ẩn, Nguyễn Trãi trải qua những khoảnh khắc thư thái và nhàn hạ, như được mô tả trong câu thơ đầu của bài thơ của ông:

“Rồi hóng mát thuở ngày trường.”

Trong ngữ cảnh này, từ “rồi” chính là biểu hiện của thời gian rảnh rỗi và nhàn hạ. “Ngày trường” tượng trưng cho khoảng thời gian dài và rảnh rỗi, khi Nguyễn Trãi tận hưởng những khoảnh khắc bình yên và tĩnh lặng. Hoạt động “hóng mát” không chỉ đơn thuần là việc an nhàn, mà còn mang đầy đủ ý nghĩa về sự thư thái và sự thảnh thơi trong cuộc sống.

Đây là những giây phút hiếm hoi trong cuộc đời ông, một khoảnh khắc của sự yên bình giữa những hậu thuẫn và trách nhiệm dành cho đất nước. Bức tranh thiên nhiên rực rỡ và sống động trong bài thơ được tưởng tượng bằng nhiều giác quan:

“Hoè lục đùn đùn tán rợp giương,

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.”

Những hình ảnh của lá hòe, thạch lựu và hoa sen hiện lên trong ba câu thơ trên là những sự vật quen thuộc, gần gũi trong mùa hè. Tác giả mô tả chúng không chỉ bằng màu sắc tinh tế như màu xanh của hoa hòe, màu đỏ rực rỡ của hoa lựu và màu hồng tươi tắn của hoa sen, mà còn thông qua trạng thái “đùn đùn, rợp, phun, tiễn, mùi hương” của chúng.

Các sự vật này không chỉ có màu sắc rực rỡ mà còn có trạng thái tự nhiên của chúng. Sự phối hợp linh hoạt giữa các đường nét, màu sắc và các động từ mạnh mẽ mà tác giả sử dụng đã tạo nên một bức tranh sinh động, đầy sức sống.

6 câu thơ đầu: Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ngày hè

Trong tranh này, sự gần gũi và giản dị của các sự vật được thể hiện qua mỗi nét vẽ, qua mỗi gam màu và qua từng hương thơm nhẹ nhàng. Tác giả đã thành công trong việc lồng ghép tất cả những yếu tố này để tạo ra một bức tranh thơ mộng, thể hiện sự tinh tế, nhạy bén và tình yêu sâu sắc của người viết với thiên nhiên.

Bức tranh cuộc sống con người tiếp diễn qua những câu thơ tiếp theo:

“Lao xao chợ cá làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.”

Sự kết hợp tinh tế giữa các từ Hán Việt như “ngư phủ,” “cầm ve,” và “tịch dương” với những từ ngữ thuần Việt tạo nên hình ảnh mộc mạc, bình dị và đồng thời trang trọng và tao nhã. Cuộc sống được cảm nhận thông qua âm thanh, như tiếng “lao xao” từ chợ cá, và tiếng ve râm ran mỗi khi mùa hè về.

Sử dụng các từ láy tượng thanh “lao xao” và “dắng dỏi” kết hợp với việc đảo cấu trúc câu, tác giả nhấn mạnh những âm thanh bao trùm làng quê. Cuộc sống ồn ào, tràn ngập âm thanh và sức sống của con người nơi đây hiện lên trong từng tiếng động.

Từ bức tranh này, ta cảm nhận được không chỉ vẻ đẹp của cuộc sống hàng ngày mà còn sự kết hợp hài hòa giữa người và thiên nhiên. Đây là một cảnh đẹp hình ảnh, chứa đựng tâm hồn lạc quan, lòng yêu thiên nhiên và lòng yêu cuộc sống sâu sắc của Nguyễn Trãi.

2 câu thơ cuối: Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân qua tâm sự và ước nguyện

Trong hai câu thơ cuối của bài thơ, Nguyễn Trãi thể hiện sự ước nguyện và tâm hồn thi nhân của mình một cách rõ nét:

“Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng

Dân giàu đủ khắp đòi phương.”

Từ “dẽ” trong câu thơ ám chỉ điều nên nhất định, lẽ ra. “Ngu cầm” là điển tích, những câu chuyện về sự nhân ái và lòng hảo tâm của hai vị vua nổi tiếng là Nghiêu và Thuấn. Những vị vua đã mang lại cuộc sống hạnh phúc, thịnh vượng cho nhân dân.

Hàng ngày, vua thường đàn đàn khúc Nam Phong, ca ngợi cảnh thái bình thịnh trị, làm thức tỉnh lòng trung hiếu và lòng quốc dân. Trong ngữ cảnh này, ước nguyện của Nguyễn Trãi là sở hữu một cây đàn, như biểu tượng của sự yên bình và hạnh phúc, để ca ngợi cảnh thiên nhiên tươi đẹp và cuộc sống bình yên ở quê hương.

Tuy nhiên, ý nghĩa sâu xa hơn của bài thơ là ước nguyện cho một đất nước yên bình, nhân dân sung túc không chỉ trên quê hương mà còn trên khắp đất nước. Trong những dòng thơ này, tấm lòng của Nguyễn Trãi hiện lên như một tâm hồn lâu dài và vĩnh cửu, luôn đắm chìm trong khát khao về một xã hội công bằng và hạnh phúc cho tất cả mọi người.

2 câu thơ cuối: Vẻ đẹp tâm hồn thi nhân qua tâm sự và ước nguyện

3. Nhận xét chung về tác phẩm Cảnh ngày hè

Nội dung Cảnh ngày hè

Bài thơ này không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một bức tranh sáng tạo về cảm xúc và tâm trạng của Nguyễn Trãi. Nội dung của bài thơ rất đa chiều và sâu sắc, tập trung vào việc mô tả vẻ đẹp tinh khôi của thiên nhiên trong mùa hè.

Bức tranh không chỉ là hình ảnh bề ngoài mà còn chứa đựng những ý nghĩa sâu sắc, bao gồm tình yêu thiên nhiên, tình yêu đời sống và tình yêu tha thiết đối với nhân dân và đất nước. Tác giả đã truyền đạt những cảm xúc này chân thành và chan chứa, tạo nên tác phẩm với giá trị nội dung sâu sắc và ý nghĩa.

Nội dung Cảnh ngày hè

Nghệ thuật Cảnh ngày hè

Nghệ thuật của bài thơ là điểm độc đáo và nổi bật. Nguyễn Trãi đã sử dụng một giọng điệu trữ tình và sâu lắng, biểu hiện qua bút pháp tả sinh động. Thể thơ được xây dựng sáng tạo, với sự xen kẽ giữa các thất ngôn và lục ngôn, tạo nên sự hài hòa và độ phong phú cho bài thơ.

Ngôn ngữ thơ rất phong phú và đa dạng, kết hợp giữa các từ Hán Việt và ngôn ngữ dân dã, tạo ra một tầng lớp ngôn từ đa chiều và sâu sắc. Hơn nữa, việc sử dụng các điển tích và điển cố đã làm cho bức tranh văn học này trở nên sống động và đầy ý nghĩa. Tất cả những yếu tố này đã cùng nhau tạo nên một tác phẩm vĩ đại, thể hiện sự tinh tế và sự sáng tạo của Nguyễn Trãi trong nghệ thuật viết thơ.

Nghệ thuật Cảnh ngày hè

Như vậy, VanHoc.net đã cùng bạn phân tích bài thơ Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi. Hy vọng với những nội dung chi tiết ở trên, bạn sẽ cảm nhận chi tiết và sâu sắc hơn về Cảnh ngày hè. Chúc các bạn làm bài tốt và đạt kết quả cao nhé!

0 ( 0 bình chọn )

VanHoc.Net – Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam và Thế Giới

https://vanhoc.net
VanHoc.Net - Chuyên trang Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam và Thế giới,...với nhiều thông tin bổ ích, hay & hấp dẫn!

Bài viết liên quan

Bài viết mới

Xem thêm